Predsednički sistem i prezidencijalizam u Evropi
Bočna strana članka
Glavni sadržaj članka
Apstrakt
Predsednički sistem podele vlasti i prezidencijalizacija jesu pojmovi koji se uglavnom povezuju sa Sjedinjenim Američkim Državama, Latinskom Amerikom i Afrikom. Kao vid podele vlasti, predsednički sistem je nastao donošenjem Ustava SAD 1787. godine, a pokušaji „pravnog transplantovanja“ tog ustavnog rešenja su se po pravilu završavali neuspehom – izrazitom prevagom izvršne naspram drugih grana vlasti, što se u delu literature označava kao „prezidencijalizam“. Ovaj isti termin se pak od strane drugih autora koristi i da označi svaki vid narastanja uloge predsednika republike u jednom sistemu, izvan onoga što je predviđeno teorijskim modelom balansa vlasti.
Kada je reč o Evropi, u njoj postoji svega nekoliko primera (pokušaja) implementacije predsedničkog sistema vlasti. Kiparska Republika i Republika Turska (od ustavnih amandmana iz 2017. godine) usamljeni su primeri njegove deklarativne primene. Postavlja se pitanje da li je posredi sistem kakav postoji u SAD, ili je i ovde reč o nekom vidu prezidencijalizacije. Takođe, primetno narastanje uloge predsednika republike u evropskim polupredsedničkim sistemima (posebno posle ustavnih promena u Rusiji 2020. i u Belorusiji 2022. godine) ostavlja prostor za razmatranje i analizu – da li je u tim državama posredi prezidencijalizacija u širem smislu, ili ne. U kontekstu navedenih dilema, autor pokušava da pruži jedan pregled trenutne situacije po pitanju (neadekvatnog) položaja predsednika Republike u više zemalja Starog kontinenta.
Detalji članka
Reference
Albert R, Presidential Values in Parliamentary Democracy, I-CON 2/2010. https://doi.org/10.1093/icon/moq008
Belov S., The Content of the 2020 Constitutional Amendments in Russia, https://blog-iacl-aidc.org/2021-posts/2021/04/01-constitutional-amendments-in-russia-content-lhnf7, 5. januar 2023.
Boban D., Ustavni modeli polupredsjedničkih sustava vlasti u Rusiji i Poljskoj, Anali hrvatskog politikološkog društva 3/2006.
Bruff H., The President and Congress: Separation of Powers in the United States of America, Adelaide Law Review 2/2014.
Đorđević M., Constitutional Boundaries of Presidential Power and General Level of Political Culture. The Case of Serbia, Suprematia Dreptului 2/2021, https://doi.org/10.52388/2345-1971.2021.e2.01
Đorđević M., Suspenzivni veto predsednika republike, doktorska disertacija, Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd 2020,
Elster J., Bargaining over the Presidency, East European Constitutional Review 4/1993.
Enciklopedija političke kulture, Beograd 1993.
Fleiner-Gerster T., Allgemeine Staatslehre, Berlin - Heidelberg 1995. https://doi.org/10.1007/978-3-662-11115-4
Heper M., Cinar M., Parliamentary Government with a Strong President: The Post 1989 Turkish Experience, Political Science Quarterly 4/1996. https://doi.org/10.2307/2151972
Hesselberger D., Das Grundgesetz: Kommentar für die politische Bildung, Bonn 1996.
Holmes S., Superpresidentialism and its Problems, East European Constitutional Review 1/1994.
Kasapović M., Parliamentarism and Presidentialism in Eastern Europe, Politička misao 5/1996.
Köker P., Veto et peto: Patterns of Presidential Activism in Central and Eastern Europe, doktorska disertacija, University College London, London 2015.
Marković Đ., Način izbora predsednika Republike Srbije, Predsednik Republike i Ustav, Beograd 2018.
Marković R., Ka budućem Ustavu Srbije, Srpska politička misao, posebno izdanje, 2017. https://doi.org/10.22182/spm.specijal2017.14
Marković R., Ustavno pravo, Beograd 2014.
Martin C., Growth of Presidential Government in Europe, The American Political Science Review 17/1923. https://doi.org/10.2307/1943757
Mikić V., Kritički osvrt na porast ovlašćenja američke izvršne vlasti, Pravni život 12/2013.
Mikić V., Normativna analiza položaja predsednika Republike i forme prećutne prezidencijalizacije ustavnog uređenja u Republici Srbiji, Centar za javno pravo, http://www.fcjp.ba/templates/ja_avian_ii_d/images/green/Vladimir_Mikic8.pdf, 5. januar 2023.
Mikić V., Perspektiva prezidencijalizacije ustavnog sistema Turske, Strani pravni život 2/2016.
Milić D., Da li su inkompatibilne funkcije šefa države i predsednika političke stranke? Ustavnopravni položaj predsednika Republike Srbije, Parlamentarizam u Srbiji (ur. D. Simović, E. Šarčević), Sarajevo 2018.
Nikolić P., Institucija predsednika Republike i promašaji i nedorečenosti Ustava Republike Srbije od 1990, Arhiv za pravne i društvene nauke 2-3/1991.
Orlović S., Predsednik Republike: konstitucionalno-institucionalne dileme, Godišnjak Fakulteta političkih nauka 1/2015.
Popović D., Comparative Governement - In the Early Twenty-First Century, Belgrade 2017.
Sartori Đ., Uporedni ustavni inženjering, Beograd 2003.
Schlaich K., Der Status des Bundespräsidenten, Handbuch des Staatsrechts der Bundesrepublik Deutschland II, Heidelberg 1987.
Simović D., Petrov Vladan, Ustavno pravo, Beograd 2018.
Simović D., Polupredsednički sistem, Beograd 2008.
Smerdel B., Design and Operation of the Hybrid Presidency - Evaluation of the Power Sharing in the Croatian Top Executive, Zbornik Pravnog fakulteta u Zagrebu 2/2015.
Sula P., Szumigalska A., The Guardian of the Chandelier or a Powerful Statesman? The Historical, Cultural and Legislative Determinants of the Political Role of the President of Poland, Presidents above Parties? Presidents in Central and Eastern Europe, Their Formal Competencies and Informal Power (ed. Vít Hloušek), Brno 2013.
Tanasescu E. S., The President of Romania or the slippery slope of political regime, http://cachescan.bcub.ro/Simina_Tanasescu/Presidential_regime_of_Ro.pdf, 5. januar 2023.
Tanasescu G., Romania and Russia, Cases of Semi-Presidentialism - The Problem of the Prezidentialization, Romanian Review of Political Sciences and International Relations 2/2014.
Walker E., Politics of Blame and Presidential Powers in Russia's New Constitution, East European Constitutional Review 4/1993.
Yilmaz Z., Erdoğan's presidential regime and strategic legalism: Turkish democracy in the twilight zone, Southeast European and Black Sea Studies, 11, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14683857.2020.1745418, 5. januar 2023. https://doi.org/10.1080/14683857.2020.1745418